Trống rỗng

Trống rỗng (Emptiness) không phải là cảm xúc. Nếu tưởng tượng cảm xúc là những vị khách không mời, cứ đường đột xông vào nhà bạn mỗi ngày thì Trống rỗng là trạng thái mà đột nhiên bạn chẳng thấy ‘ai’ xung quanh mình. Mọi thứ yên ắng đến ngột ngạt và điều duy nhất bạn muốn là thoát khỏi tình trạng này ngay lập tức.

Có tồn tại trạng thái mà chẳng có cảm xúc nào ở bên ta không? Theo những gì mình được học, được đọc, được trải nghiệm và được chứng kiến qua những buổi trò chuyện thì câu trả lời là KHÔNG!

Ở chương trình Ontological Coach Training program của The Work Partnership, mình học được hai khái niệm: Cảm xúc (Emotions) và Tâm trạng (Mood).

Cảm xúc đến cùng với tác nhân (triggers – những sự việc xảy ra xung quanh ta hay thậm chí là suy nghĩ thoáng qua của ta) và ra đi khi tác nhân biến mất. Ví dụ như sáng sớm bạn mở hộp mail, thấy thư của sếp khen bài thuyết trình hôm qua thật xuất sắc; thế là Vui (Joy), Tự hào (Pride) liền đến ngồi kế bên cười tủm tỉm. Nhưng rồi bạn đâu có vui được cả ngày đúng không? Chắc lâu lắm là vài chục phút, rồi mau chóng nhường chỗ cho các bạn cảm xúc khác như Bực mình (đột nhiên nhớ chuyện hôm qua lính làm bài dỡ tệ mà dám nộp cho mình), hay Hào hứng (có đồng nghiệp chạy tới hỏi: Tối nay đi coi phim chung không?).

Khác với Cảm xúc, Tâm trạng thường vô hình, nó là cảm xúc nền và đeo bám chúng ta bất kể hoàn cảnh, không phụ thuộc những tác nhân bên ngoài. Bạn có biết ai đó lúc nào cũng như một ngọn núi lửa chuẩn bị phun trào, gặp mặt chưa nói câu nào đã thấy hầm hầm sẵn? Bạn có thấy ai đó lúc nào cũng cười tươi rói, có dìm hàng nó cũng toe toét cười? Và bạn đã trải nghiệm được gặp một ai đó mà sự bình yên, trong lành luôn toát ra từ họ? Điều quan trọng nhất mà ta cần nhớ là: KHÔNG AI THOÁT KHỎI TÂM TRẠNG. Điều đó đồng nghĩa là chắc chắn có một cảm xúc nền nào đó luôn lẽo đẽo bên bạn, dù bạn có tự nhận ra hay không.

Do đó, Trống rỗng không có nghĩa là bạn không có cảm xúc. Nó có nghĩa bạn đang có một (vài) cảm xúc khó chịu nào đó ‘ở lì trong nhà’. Chẳng những thế chúng còn khoá cửa, giấu chìa khoá, không cho những cảm xúc bạn mong chờ bước vào nhà, rồi tinh quái trốn vào góc tủ, làm cho bạn không thể biết ‘thủ phạm’ là ai để tìm ra chìa khoá.

Mỗi khi nghe khách hàng nói họ cảm thấy trống rỗng, mình lại nhớ đến câu hỏi của Thầy Thích Nhất Hạnh: Empty of what? Tạm dịch: Trống rỗng cái gì? Đối với mình, đây là câu hỏi màu nhiệm, giúp ta nhìn sâu vào bản chất vấn đề và tìm ra nhiều insights thú vị về bản thân hoặc về tình huống đang diễn ra.

Để thoát khỏi tình trạng này, bạn thử:

  1. Bắt đầu bằng câu hỏi màu nhiệm: Empty of what? Mình đang trống rỗng/ đang khao khát cảm xúc gì?

Đam mê (Passion), Nhiệt Huyết (Enthusiasm), Bình Yên (Peace), Hạnh Phúc (Happiness), Vui Mừng (Joy), Hào Hứng (Excitement)… là một vài cảm xúc vẫn thường nằm trong danh sách mong cầu của rất nhiều người. Bạn thử điểm danh xem đâu là cảm xúc mình yêu thích, nhưng lại không thể ‘vào nhà’ lúc này?

2. Chiêm nghiệm xem do đâu mà cảm xúc mình yêu thích lại không thể có mặt trong giây phút hiện tại?

Nếu bạn yêu thích Passion (Đam mê) hay Enthusiasm (Nhiệt huyết), mà chúng không thể tới hôm nay, kiểm tra xem những dự án bạn đang làm có trở ngại nào không? Phần thưởng của dự án có đáng để bạn nỗ lực hôm nay? Độ khó/ độ thử thách của chúng có xứng tầm của bạn chưa? Hoặc bạn đang gặp khó khăn gì? Làm sao để vượt qua những khó khăn đó? Ai sẽ có thể giúp bạn?

Nếu bạn không có được Bình Yên, cuộc sống và công việc của bạn dạo này ra sao? Bạn có còn dành thời gian yên tĩnh cho bản thân mỗi ngày? Bạn có dành thời gian sống với thiên nhiên, chơi đùa với con trẻ hay đọc sách, thiền tập đều đặn như trước kia?

Nếu bạn không còn Hào hứng với cuộc sống, đã bao lâu rồi bạn chưa tự thưởng cho bản thân, lên kế hoạch du lịch, đi chơi với bạn bè/ gia đình mình?

Trống rỗng không quá đáng sợ. Thật ra nó là cơ hội để ta chiêm nghiệm, hiểu hơn về những điều thật sự quan trọng trong cuộc sống của mình và có kế hoạch hành động để cuộc sống có nhiều hơn những khoảnh khắc đáng nhớ ấy. Khi bạn cảm thấy trống rỗng, hãy nhớ bắt đầu với câu hỏi màu nhiệm: ‘Empty of what?’.^^

Thao Pham

ICF Professional Certified Coach

#loveYOURemotions

P.S.: ‘Empty of what?’ là câu hỏi mình nghe được trong một bài giảng của Thầy Thích Nhất Hạnh về cái ly không có nước. Thầy giải thích một cái ly nhìn trống rỗng thì không có nghĩa là không có gì, nó chỉ là không có nước nhưng lại chứa đầy không khí. Đáng tiếc là mình không còn nhớ link của bài giảng đó.

Chán

Chán (Boredom) – chỉ một từ ngắn gọn, súc tích vậy thôi nhưng bạn cảm xúc này có sức công phá rất lớn.

Lúc mới đến chơi Chán sẽ xui bạn làm việc qua loa một chút ‘Thường ngày mình vẫn làm việc rất tốt mà. Hôm nay nộp bài chất lượng thấp tí chắc cũng không ai nhận ra’. Chơi lâu dần Chán sẽ bảo bạn rằng ‘Ở văn phòng đâu có gì vui. Đi chơi đi’. Rồi một hôm thức dậy, bạn thấy mình chẳng muốn leo xuống giường nữa, thấy mọi thứ nhàn nhạt trôi qua, dường như chẳng còn điều gì có thể làm bạn hào hứng được nữa.

Nhiều ngày như vậy trôi qua và bạn bắt đầu hoang mang. Bạn hoài nghi không biết nghề nghiệp/ công việc mình đã chọn theo đuổi bao nhiêu năm nay có thật sự là con đường mình nên đi. Rồi bạn thấy lạc lối, bạn tin rằng để tìm lại được niềm đam mê trong công việc, bạn cần phải tìm cho bằng được câu trả lời cho những câu hỏi ‘Tôi là ai?’, ‘Tôi sinh ra trên cuộc đời này để làm gì?’, ‘Đâu là sứ mệnh của tôi?’

Bạn ơi, thật ra cuộc sống của chúng ta không quá phức tạp đến như thế. Để tìm lại đam mê, để có thể sáng sáng hào hứng ngồi vào bàn làm việc, bạn thử xem mình rơi vào trường hợp nào trong những tình huống dưới đây.

  1. Chán/ lạc lối vì đang ở trong vùng an toàn quá lâu

Bạn đang rất giỏi trong một lĩnh vực nào đấy hoặc ít nhất là bạn đang toả sáng ở vị trí bạn đang đảm nhiệm. Bạn làm ra kết quả rất tốt, sếp khen, đối tác yêu mến, nhưng bạn vẫn thấy chán vì mọi thứ cứ lặp đi lặp lại đều đều chẳng có gì có thể thử thách bạn.

Nếu bạn rơi vào trường hợp này, bạn suy nghĩ xem: Những mục tiêu/ thử thách nào sẽ đáng làm mình khao khát chinh phục? (Hãy suy nghĩ và cảm nhận nhịp đập trái tim bạn)Làm cách nào bạn sẽ được đảm nhận những thử thách đó? Ai sẽ là người giúp bạn chạm đến những mục tiêu này? Những kỹ năng nào bạn cần có để đảm nhiệm những thử thách như vậy?

Mẹo dành cho cách bạn Sếp: Nếu bạn có nhân viên trong trường hợp này, chúc mừng bạn đang có lính giỏi, luôn thích chinh phục thử thách để phát triển bản thân. Bạn cần nói chuyện tìm hiểu xem nhân viên của mình thích những thử thách loại nào và tạo điều kiện cho bạn ấy được chinh phục. Nếu bộ phận của bạn không còn đủ thử thách, suy nghĩ xem những phòng ban khác có cơ hội phù hợp không. Điều này sẽ giúp công ty bạn giữ được người giỏi và phát huy hết tiềm năng của nhân viên.

2. Chán/ Lạc lối vì sợ thất bại

Bạn chán và bạn biết chính xác bạn thích gì nhưng bạn ngại thay đổi vì bạn sợ rủi ro và bạn sợ thất bại. Mọi thứ ở nơi bạn đang làm việc quá an toàn. Bạn dường như đang có tất cả trừ đam mê trong công việc. Chọn điều bạn thích có thể phải đánh đổi với những rủi ro không lường trước được: môi trường làm việc mới không phù hợp, sếp không tốt bằng, đồng nghiệp không dễ thương bằng, nguy cơ mất việc ở nơi mới…

Khi bạn đang ở trạng thái này, bạn tin rằng chỉ có một offer hoàn hảo (mọi thứ phải vượt trội/ tốt hơn hẳn về mọi mặt nơi bạn đang làm) thì bạn mới gật đầu. Không may là một offer hoàn hảo như thế dường như không tồn tại vì cuộc sống luôn luôn có nhiều ẩn số. Và thậm chí nếu cuộc sống không có ẩn số, mọi thứ đều có thể dự đoán trước thì Chán rồi sẽ lại nhanh nhanh chộp lấy bạn ở nơi mới.

Trong trường hợp này, bạn thử chiêm nghiệm xem: Điều gì thật sự quan trọng với bạn tại thời điểm này? Thời điểm nào là lúc bạn có thể hoàn toàn rời bỏ vùng an toàn này để sống với giấc mơ của bạn? Những bước đầu tiên bạn có thể chuẩn bị từ hôm nay cho thời khắc quan trọng đó là gì?

Việc bắt tay từng chút một từ ngày hôm nay có thể sẽ giúp bạn có thêm chút hào hứng và càng tìm hiểu/ chuẩn bị, bạn càng cảm thấy bớt lo/ sợ cho con đường sắp tới.

3. Chán vì không hiểu chính mình

Các bạn này không biết mình có những tài năng/ thế mạnh gì. Khi đạt được thành tựu, các bạn ấy không biết tự công nhận bản thân. Tệ hơn, khi mắc lỗi, các bạn lại hay tự chỉ trích và hay nhìn thấy những điều mình chưa làm tốt. Lâu dần, các bạn mất phương hướng và không biết mình thật sự giỏi, có thể phát triển ở những lĩnh vực nào.

Nếu bạn rơi vào trường hợp này, bạn hãy bắt đầu hành trình học yêu chính mình bằng cách tự công nhận bản thân MỖI NGÀY từ những điều mình đang làm tốt, dù nhỏ đến đâu. Cố gắng kết nối chúng với những tài năng/ thế mạnh của mình.

Quan trọng hơn cả là DỪNG chỉ trích/ nói xấu bản thân. Tập trung mài giũa, phát triển những điều mình đang làm tốt để ngày một tốt hơn. Nguồn năng lượng tích cực mỗi ngày ấy sẽ dần dần thay thế sự trống rỗng mà Chán đang mang đến cho bạn.

Trên đây là một vài quan sát của mình trên con đường coaching, mình cũng không chắc đã bao quát hết tất cả nhưng hy vọng sẽ hữu ích cho bạn nào đấy.

Thao Pham

ICF Professional Certified Coach

Niềm tin giới hạn (Limiting belief)

Limiting belief (Tạm dịch: Niềm tin giới hạn) là thuật ngữ rất quen thuộc với những ai quan tâm đến lĩnh vực Coaching. Đây là ‘thông tin’ cần phải nghe cho bằng được trong buổi nói chuyện vì nó nắm giữ rất nhiều insights về khách hàng và luôn là yếu tố cản trở hành trình đi đến mục tiêu của họ.

Hiểu nôm na thì Niềm tin là bất cứ điều gì mỗi cá nhân cho là đúng. Chúng được hình thành từ trải nghiệm sống rất riêng của mỗi người, không ai giống ai và điều quan trọng hơn cả là: Niềm tin quyết định hành động – chúng ta sẽ làm tất cả để có thể sống đúng với niềm tin của mình.

Nếu ta tin ‘mình chỉ cần cù bù thông minh’, ta sẽ miệt mài chăm chỉ không ngừng. Nếu ta tin ‘chuẩn bị chu đáo là công thức của thành công’, ta dành thời gian lên kế hoạch, trù liệu mọi chuyện để mong đạt kết quả tốt nhất. Nếu ta tin ‘thất bại là một phần tất yếu của thành công’, ta chấp nhận thất bại dễ dàng, nhanh chóng đứng lên làm lại sau những lần vấp ngã. Nếu ta tin ‘Thất bại thể hiện sự yếu kém’, ta sẽ bằng mọi giá tránh xa rủi ro có thể làm mình thất bại.

Không có Niềm tin hoàn toàn ĐÚNG hoặc hoàn toàn SAI. Đơn giản vì nó có thể đúng với người này, không đúng với người khác, đúng tại thời điểm này nhưng lại không phù hợp tại một thời điểm khác. Sai hay đúng không quan trọng hay đáng để tranh cãi. Điều quan trọng chúng ta cần nhìn ra là chúng đang chi phối những hành động nào của mình, chúng có đang giới hạn tiềm năng, là rào cản cho những mục tiêu mình đang đề ra hay không.

Ví dụ như bản thân mình đã từng rất ngưỡng mộ những bạn có thể trả lời lưu loát những câu hỏi bất ngờ khi thuyết trình trước đám đông. Mình đã cố gắng chuẩn bị thật nhiều nhưng càng chuẩn bị mình càng hồi hộp và não càng đơ khi gặp phải những câu hỏi nằm ngoài sự dự đoán trước đó. Thì ra ẩn sâu bên trong mình tin ‘Chỉ có chuẩn bị chu đáo mới có thể trả lời những câu hỏi bất ngờ’.

Sau khi tự ‘khai quật’ niềm tin đã ăn sâu từ thời còn cắp sách đến trường, và tự quan sát bản thân những lúc xuất thần trả lời được những câu hỏi hóc búa với thật nhiều insights, mình nhận ra sự khác biệt giữa những lúc thành công hay thất bại nằm ở chỗ mình có thật bình tĩnh và có mindful (chánh niệm) hay không, còn kiến thức thì hầu như lúc nào cũng đã chuẩn bị kỹ. Và thế là niềm tin cũ dần bị thay thế bởi niềm tin mới ‘Với Mindfulness, mình có thể trả lời những câu hỏi bất ngờ’ khi những chứng cứ mới được thu thập ngày càng nhiều.

Do đó, khi bạn trầy trật hoài mà vẫn không đạt được điều mình muốn, bạn thử:

  1. Chiêm nghiệm xem có niềm tin nào đang kéo bạn về hướng ngược lại?
  2. Niềm tin đó từ đâu mà ra? Có đôi khi bạn sẽ oà ồ như một số khách hàng của mình ‘Ôi, tại sao em/ chị lại tin vào điều vớ vẩn ấy nhỉ?’
  3. Nếu niềm tin ấy hoàn toàn không vớ vẫn nhưng nó lại là rào cản trên con đường đi đến mục tiêu, thì bạn có sẵn sàng buông bỏ/ thay đổi niềm tin ấy không?
  4. Nếu có, niềm tin mới của bạn là gì?
  5. Bạn sẽ làm gì để thu thập chứng cứ để nuôi dưỡng niềm tin mới ấy cho bạn?

Chúc bạn tìm thấy những niềm tin mới có thể giúp bạn mau mau chạm đến những cột mốc quan trọng trên hành trình của mình.

#HowOntologicalCoachingCanHelp

Thao Pham

ICF Professional Certified Coach

‘Chuyện có gì đâu mà phải giận’

‘Có bình thường không nếu trong cùng một tình huống mà em thấy giận còn các đồng nghiệp khác cứ bảo ‘Chuyện có gì đâu mà phải giận’? ‘ 

Đó là một câu hỏi rất thú vị mình nhận được trong lớp học Love YOUR Emotions CN tuần trước. Thật tình cờ là mình vừa có một trải nghiệm vui ở một lớp học trước đó để chia sẻ ngay. 

Hôm ấy chiều muộn mình mới bắt đầu nhận được bài prework của các bạn gửi đến cùng lời dặn dò: ‘Chị ơi, những câu chuyện trong bài em chỉ chia sẻ với chị thôi, trong lớp em không thể mang ra thảo luận được’. Đọc xong mình choáng váng vì thất vọng. May là rất am hiểu bạn Thất Vọng nên mình biết ngay thực tế đang diễn ra không như mong đợi (không chia sẻ câu chuyện trong lớp thì làm sao hiểu bài và áp dụng được). 

Vài phút sau bình tâm lại, mình nhận ra bản thân cũng có lỗi vì không hướng dẫn rõ ràng nên các bạn có thể hiểu nhầm là chỉ chia sẻ những câu chuyện cá nhân cho mình đọc thôi. Rút kinh nghiệm liền mở file chỉnh sửa ngay phần hướng dẫn thật cụ thể cho những lớp sau để tránh Thất vọng ghé thăm lần nữa. Về phần lớp này, vì không có tình huống cụ thể để mang vào lớp phân tích, mình quyết định chơi khăm các bạn ấy. 

Khi các bạn đã yên ắng vào chỗ, mình nghiêm giọng: ‘Hôm qua, nhận được bài prework của các bạn nói rằng không thể chia sẻ các câu chuyện của mình trong lớp, chị cảm thấy thật sự thất vọng. Các bạn có thể cho chị biết mình đang có cảm xúc gì khi nghe chị chia sẻ cảm xúc thất vọng của chị?’

Cả lớp sững sờ trong vài giây và mình nghe những câu trả lời rất thú vị: ‘Ngạc nhiên’, ‘Lo’, ‘Sợ’, ‘Tội lỗi’, ‘Hoang mang’. Lớp học đã ồ lên khi nhận ra rằng: TRONG CÙNG MỘT TÌNH HUỐNG, MỖI NGƯỜI CÓ THỂ CÓ NHỮNG CẢM XÚC VÀ PHẢN ỨNG RẤT KHÁC NHAU, KHÔNG AI GIỐNG AI. 

Nếu bạn đã đọc cuốn ‘How emotions are made’ của Lisa Feldman Barrett – người đã nhận giải Guggenheim Fellowship năm 2019 trong lĩnh vực Neuroscience, và NIH Director’s Pioneer Award năm 2007 cho nghiên cứu cách não bộ tạo ra cảm xúc – đã cho rằng: ‘Cảm xúc của chúng ta không được xây dựng sẵn từ bên trong, nằm sẵn đó để chờ đợi được khám phá. Chúng ta tự tạo ra những trải nghiệm cảm xúc cho bản thân, và tự xây dựng nhận định của mình về cảm xúc của người khác’. 

Cách đây vài tuần, mình tình cờ gặp lại một chú họ trong tiệc cưới đứa cháu trai. Chưa mừng xong thì Giận đã đến khi nghe chú gào inh ỏi: ‘Trời ơi, sao lâu quá không gặp, giờ con ốm, xấu và già trước tuổi vậy’. Biết chú lo cho sức khoẻ của mình nhưng vẫn giận =)). Chiêm nghiệm lại mình phì cười nhận ra ‘ốm’ và ‘xấu’ không làm mình giận mà chữ ‘già’ mới làm mình tổn thương. À, thì ra ‘ai đó’ trước giờ xem trọng việc mình nhìn còn trẻ, ngấm ngầm tự hào điều đó nên giờ bị chê nên giận. Mà thật ra vài năm về trước ‘trẻ’ còn quan trọng chứ giờ còn quan trọng gì nữa đâu. Nghĩ đến đó xong buông bỏ cái suy nghĩ trẻ con ấy rồi cười chào tạm biệt bạn Giận.   

Cảm xúc của mỗi người được tạo ra từ những trải nghiệm rất riêng. Mỗi khi một cảm xúc nào đến và cứ vương vẫn mãi, đó là khi bạn ấy muốn nói với ta một thông điệp nào đó thật quan trọng với mình. Giải mã những thông điệp thú vị ấy sẽ giúp ta sống an yên hơn, yêu chính mình hơn và trở thành phiên bản tốt hơn mỗi ngày. 

Hy vọng chia sẻ này sẽ giúp các bạn đón nhận và yêu tất cả những cảm xúc đến với mình. 

Thao Pham

ICF Professional Certified Coach

#loveYOURemotions